Trong tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại, tri thức luôn là nền tảng quan trọng thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Đối với lĩnh vực quân sự, tri thức quân sự không chỉ phản ánh trình độ nhận thức khoa học mà còn là nhân tố trực tiếp quyết định hiệu quả tổ chức, chỉ huy, sử dụng lực lượng vũ trang và các nguồn lực khác trong chiến tranh cũng như trong thời bình.

Nghệ thuật quân sự Việt Nam là sự kết tinh của truyền thống đánh giặc giữ nước lâu đời của dân tộc, là tri thức quân sự được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử và được phát triển lên tầm cao mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Việc nghiên cứu, tổng kết, phát triển và truyền bá những giá trị đó vì vậy có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần trực tiếp vào quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Một buổi làm việc của Tạp chí

Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Tạp chí Nghệ thuật quân sự Việt Nam là một đòi hỏi khách quan của thực tiễn, nhằm tạo lập một diễn đàn khoa học chuyên sâu để nghiên cứu, trao đổi, phổ biến những vấn đề lý luận và thực tiễn về tri thức quân sự, quốc phòng phục vụ công tác huấn luyện, đào tạo, nghiên cứu khoa học của Học viện Quốc phòng và công tác lãnh đạo, chỉ huy trong toàn quân.

Tạp chí Nghệ thuật quân sự Việt Nam được thành lập ngày 08-9-1986 theo Quyết định số 450/HV của Viện trưởng Học viện Quân sự cấp cao (nay là Học viện Quốc phòng). Tạp chí ra đời trong bối cảnh đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tổng kết thực tiễn chiến tranh, phát triển lý luận nghệ thuật quân sự, quốc phòng phục vụ nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới.

Trải qua các giai đoạn phát triển, Tạp chí có những thay đổi về tổ chức, mô hình quản lý và tên gọi, đến nay Tạp chí do Viện Khoa học nghệ thuật quân sự quản lý về hành chính. Từ 1986 đến 4-2001, tên gọi của Tạp chí là Tập san Nghiên cứu nghệ thuật quân sự Việt Nam; từ 5-2001 đến nay là Tạp chí Nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Về phạm vi phát hành, Tạp chí được phát hành trong toàn quân từ cấp trung đoàn và tương đương trở lên. Từ một tập san ra không đều kỳ, đến nay, Tạp chí đã duy trì ổn định xuất bản định kỳ 1 tháng/kỳ. Trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ, Tạp chí luôn giữ vững tôn chỉ, mục đích là cơ quan báo chí khoa học quân sự chuyên ngành, phục vụ đối tượng là cán bộ trung, cao cấp trong Quân đội và cán bộ lãnh đạo chủ chốt của các bộ, ban, ngành Trung ương, địa phương và các nhà khoa học.

Về nội dung khoa học, Tạp chí đã biên tập, xuất bản hàng trăm số, với hàng chục nghìn trang in, đăng tải nhiều bài báo nghiên cứu có giá trị lý luận và thực tiễn cao. Các bài viết trên Tạp chí đã góp phần trực tiếp vào quá trình đào tạo sau đại học, đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học quân sự, phục vụ xét công nhận chức danh giáo sư, phó giáo sư ngành khoa học quân sự cũng như phát triển tri thức nghệ thuật quân sự, quốc phòng, quán triệt đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, đấu tranh phòng, chống diễn biến hòa bình của các thế lực thù địch.

Trong suốt 40 năm xây dựng và phát triển, Tạp chí đã từng bước khẳng định vị thế là một diễn đàn khoa học uy tín, có đóng góp quan trọng vào công tác huấn luyện, đào tạo, nghiên cứu khoa học quân sự, quốc phòng, xã hội nhân văn quân sự và phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam nói chung, cũng như sự trưởng thành, phát triển của Viện Khoa học, Học viện Quốc phòng nói riêng. Với những thành tích nổi bật, Tạp chí đã được Nhà nước và Quân đội ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba. Cùng với tập thể Viện Khoa học, Tạp chí đã có đóng góp quan trọng vào kết quả hoàn thành nhiệm vụ của Viện. Đặc biệt, Năm 2025, Viện Khoa học được Chính phủ tặng Cờ thi đua vì đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học của Học viện và toàn quân cũng như nhiệm vụ thường xuyên và các nhiệm vụ đột xuất khác.

Đảng ủy, chỉ huy Viện Khoa học chúc mừng Tạp chí nhân ngày Báo chí cách mạng

Hiện nay, tình hình an ninh thế giới và khu vực tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt; các hình thức chiến tranh mới, chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh không gian mạng, tác chiến hỗn hợp phát triển nhanh chóng; nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng Quân đội, công tác huấn luyện, đào tạo, nghiên cứu khoa học đặt ra nhiều yêu cầu mới. Đồng thời, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư và quá trình chuyển đổi số đang tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực, trong đó có báo chí.

Những biến đổi đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với Tạp chí, không chỉ phải giữ vững định hướng chính trị, giá trị khoa học mà còn phải không ngừng đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Để giải quyết những vấn đề đó, trong những năm tới, cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp sau:

Một là, quán triệt sâu sắc đường lối, chính sách, nhất là đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng

Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, giữ vai trò định hướng xuyên suốt đối với toàn bộ hoạt động của Tạp chí. Trong mọi điều kiện, hoàn cảnh, Tạp chí phải tuyệt đối trung thành với đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, bảo đảm sự thống nhất cao giữa tính Đảng, tính khoa học và tính chiến đấu trong từng bài viết.

Việc quán triệt sâu sắc đường lối của Đảng không chỉ dừng lại ở nhận thức chung, mà phải được cụ thể hóa thành tiêu chí bài viết đăng trên Tạp chí, chú trọng đến nội dung, phương pháp tiếp cận và cách thức luận giải các vấn đề khoa học quân sự. Các bài viết đăng tải trên Tạp chí cần tiếp tục làm rõ những quan điểm cơ bản, nhất quán của Đảng về chiến tranh, quân đội, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc; khẳng định bản chất cách mạng, khoa học và nhân văn của nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Đồng thời, cần chú trọng phân tích việc kế thừa và phát triển sáng tạo truyền thống đánh giặc giữ nước của dân tộc trong điều kiện chiến tranh hiện đại, làm rõ giá trị lý luận và thực tiễn của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong bối cảnh mới. Qua đó, góp phần quan trọng vào công tác đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực quân sự, quốc phòng.

Hai là, không ngừng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, biên tập viên, nhân viên

Đội ngũ cán bộ, biên tập viên, nhân viên là nhân tố quyết định trực tiếp đến chất lượng, uy tín và sức sống của Tạp chí. Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ nghiên cứu, tuyên truyền và phát triển nghệ thuật quân sự, đội ngũ này phải được xây dựng toàn diện cả về bản lĩnh chính trị, trình độ lý luận quân sự, kiến thức thực tiễn và năng lực nghiệp vụ báo chí.

Cần chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ biên tập viên theo hướng chuyên sâu, có kế hoạch dài hạn, gắn đào tạo với yêu cầu nhiệm vụ cụ thể của Tạp chí. Việc tạo điều kiện cho cán bộ, biên tập viên tham gia nghiên cứu khoa học, đi thực tế ở các đơn vị, dự các hội thảo khoa học trong và ngoài Quân đội sẽ giúp nâng cao khả năng tổng kết thực tiễn, phát hiện vấn đề và xử lý công việc một cách hiệu quả.

Bên cạnh đó, cần xây dựng cơ chế thu hút, phát huy trí tuệ của đội ngũ cộng tác viên là các nhà khoa học, cán bộ chỉ huy, giảng viên có uy tín, hình thành mạng lưới cộng tác viên rộng khắp, ổn định, góp phần nâng cao chất lượng học thuật của Tạp chí.

Ba là, thường xuyên cập nhật tình hình mới, nâng cao tính thời sự, tính khoa học và tính dự báo

Trong bối cảnh tình hình an ninh thế giới, khu vực và trong nước diễn biến nhanh chóng, phức tạp, Tạp chí Nghệ thuật quân sự cần chủ động bám sát thực tiễn, kịp thời cập nhật những vấn đề mới về nghệ thuật quân sự, quốc phòng, an ninh. Nội dung các bài viết phải phản ánh đúng những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn chiến tranh, các cuộc xung đột, công tác đấu tranh phòng chống diễn biến hòa bình, bạo loạn lật đổ của các thế lực thù địch, công tác huấn luyện, đào tạo, sẵn sàng chiến đấu, nghiên cứu khoa học quân sự và xây dựng lực lượng…

Các bài viết không chỉ dừng lại ở tổng kết kinh nghiệm đã có, mà cần đi sâu phân tích bản chất, quy luật vận động, đưa ra được dự báo xu hướng phát triển của nghệ thuật quân sự hiện đại; đồng thời dự báo những tác động có thể xảy ra đối với nhiệm vụ quốc phòng, quân sự của nước ta. Việc nâng cao tính dự báo khoa học sẽ giúp Tạp chí thực sự trở thành kênh tham mưu khoa học quan trọng, phục vụ hiệu quả công tác lãnh đạo, chỉ huy và huấn luyện, đào tạo trong toàn quân.

Bốn là, đổi mới mạnh mẽ quy trình biên tập, xuất bản theo hướng khoa học, chuyên nghiệp, hiện đại

Đổi mới quy trình biên tập, xuất bản là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng tổng thể của Tạp chí. Cần tiếp tục hoàn thiện quy trình phản biện khoa học, coi trọng vai trò của các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành trong thẩm định nội dung, bảo đảm mỗi bài viết đăng tải đều đạt chuẩn mực khoa học, có giá trị lý luận và thực tiễn.

Đồng thời, cần đổi mới cách thức tổ chức nội dung, xây dựng chuyên mục hợp lý, cân đối giữa lý luận và thực tiễn, giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng. Hình thức trình bày cũng cần được cải tiến theo hướng khoa học, hiện đại, dễ tiếp cận, nhưng vẫn giữ được bản sắc nghiêm túc, chuẩn mực của một tạp chí lý luận quân sự chuyên sâu. Bên cạnh đó, từng bước tiếp cận công nghệ in ấn hiện đại, đảm bảo chất lượng ấn phẩm ngày càng cao.

Năm là, tăng cường đầu tư, hiện đại hóa phương tiện, đẩy mạnh chuyển đổi số Tạp chí

Trong bối cảnh báo chí hiện đại và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc tăng cường đầu tư, hiện đại hóa phương tiện và ứng dụng công nghệ mới là yêu cầu khách quan đối với sự phát triển của Tạp chí. Chuyển đổi số cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với đặc thù của báo chí quân sự, bảo đảm yêu cầu về bảo mật, an toàn thông tin.

Tạp chí cần từng bước xây dựng phiên bản điện tử, cơ sở dữ liệu số về nghệ thuật quân sự, quốc phòng, phục vụ hiệu quả công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập. Thông qua chuyển đổi số, không chỉ nâng cao hiệu quả lan tỏa tri thức khoa học quân sự, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài trong môi trường báo chí hiện đại.

Tạp chí làm việc với Quân khu 2 trong đợt khảo sát công tác phát hành và chuyển đổi số tại các đơn vị

trong toàn quân

Trải qua 40 năm xây dựng và phát triển, Tạp chí Nghệ thuật quân sự Việt Nam đã khẳng định vị thế là một cơ quan báo chí khoa học quân sự uy tín, có đóng góp to lớn cho sự nghiệp phát triển nghệ thuật quân sự Việt Nam và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh. Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, việc tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng Tạp chí là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, lâu dài, đòi hỏi sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của các cấp và sự nỗ lực không ngừng của tập thể cán bộ, biên tập viên, cộng tác viên Tạp chí.

Tin, bài và ảnh: Đại tá, TS Phan Minh Đức

Biên tập viên Tạp chí NTQS Việt Nam