Mỗi dịp tháng Bảy về, trong lòng mỗi người dân Việt Nam nói chung, cán bộ, chiến sĩ Học viện Quốc phòng nói riêng lại dâng lên niềm xúc động, lòng biết ơn và sự thành kính hướng về các anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, Mẹ Việt Nam anh hùng, gia đình có công với cách mạng và những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Ngày Thương binh, Liệt sĩ 27/7 không chỉ là dịp để toàn Đảng, toàn dân, toàn quân tưởng nhớ, tri ân những người con ưu tú đã hiến dâng tuổi thanh xuân, xương máu cho Tổ quốc, mà còn là lời nhắc nhở mỗi thế hệ hôm nay và mai sau về trách nhiệm giữ gìn, phát huy truyền thống yêu nước, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" - một trong những giá trị nhân văn sâu sắc, bền vững của dân tộc Việt Nam.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đất nước vừa giành được độc lập đã phải bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ bảo vệ nền độc lập, tự do. Nhiều cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân đã anh dũng chiến đấu, hy sinh hoặc mang trên mình thương tật do chiến tranh. Trước yêu cầu cấp thiết phải chăm lo đời sống thương binh, gia đình liệt sĩ và động viên tinh thần toàn dân kháng chiến, Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng một chính sách thống nhất đối với những người có công với cách mạng. Tháng 6/1947, theo chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đại diện các cơ quan, đoàn thể như Việt Minh, Hội Phụ nữ cứu quốc, Đoàn Thanh niên cứu quốc, Cục Chính trị Quân đội quốc gia Việt Nam, Nha Thông tin Tuyên truyền, Cục Quân y... đã họp tại Đại Từ (Thái Nguyên) để thống nhất chủ trương chọn một ngày trong năm làm Ngày Thương binh toàn quốc. Sau khi thảo luận, Hội nghị đã quyết định lấy ngày 27 tháng 7 làm Ngày Thương binh toàn quốc. Đến năm 1955, Đảng và Nhà nước quyết định đổi tên Ngày Thương binh toàn quốc thành Ngày Thương binh. Sau khi đất nước thống nhất, để ghi nhận đầy đủ hơn sự hy sinh to lớn của các anh hùng liệt sĩ cùng công lao của thương binh, bệnh binh và người có công với cách mạng, tháng 6/1975, Ban Bí thư Trung ương Đảng quyết định lấy ngày 27/7 hằng năm là Ngày Thương binh, Liệt sĩ trên phạm vi cả nước.
Không dừng lại ở đó, những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, công tác đền ơn đáp nghĩa đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Hệ thống chính sách ưu đãi người có công với cách mạng ngày càng được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, toàn diện và nhân văn hơn. Việc giải quyết chế độ, chính sách được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định, góp nâng cao đời sống của người có công và thân nhân. Đời sống vật chất và tinh thần của thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và người có công không ngừng được cải thiện; nhiều địa phương đã thực hiện tốt mục tiêu chăm lo để người có công có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư nơi cư trú.
Cùng với đó, phong trào "Đền ơn đáp nghĩa" tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ trong toàn xã hội. Hàng nghìn căn nhà tình nghĩa được xây dựng và sửa chữa; hàng vạn suất quà được trao tặng; nhiều Mẹ Việt Nam anh hùng được các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp nhận phụng dưỡng suốt đời; hàng nghìn nghĩa trang liệt sĩ, công trình ghi công liệt sĩ được tu bổ, tôn tạo khang trang. Các hoạt động thắp nến tri ân, dâng hương tưởng niệm, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, thăm hỏi gia đình chính sách đã trở thành việc làm thường xuyên của các cấp, các ngành, đoàn thể và đông đảo nhân dân, góp phần làm sâu sắc thêm đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" trong đời sống xã hội.
Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục được Đảng, Nhà nước xác định là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thể hiện trách nhiệm và tình cảm thiêng liêng đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Việc triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đã tạo khí thế mới, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, các lực lượng vũ trang, các địa phương và đông đảo Nhân dân. Đây là hoạt động có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đất mẹ, đáp ứng nguyện vọng tha thiết của thân nhân, đồng đội và Nhân dân, đồng thời tiếp tục khẳng định đạo lý, trách nhiệm và nghĩa tình của dân tộc Việt Nam đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Chung tay cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân trong công tác chăm lo cho người có công với cách mạng, những năm qua Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Quốc phòng luôn xác định công tác đền ơn, đáp nghĩa không chỉ là trách nhiệm chính trị mà còn thể hiện tình cảm của mỗi cán bộ, giảng viên, học viên và nhân viên trong toàn Học viện. Với nhận thức đó, nhiều chủ trương, biện pháp thiết thực đã được triển khai đồng bộ, tạo sức lan tỏa sâu rộng, góp phần phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Hằng năm, Học viện tổ chức thăm hỏi, tặng quà các đồng chí thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam anh hùng, gia đình chính sách và người có công với cách mạng nhân các ngày lễ, tết và dịp kỷ niệm Ngày Thương binh, Liệt sĩ 27/7. Cùng với đó, Học viện tích cực hưởng ứng các phong trào xây dựng Quỹ “Đền ơn đáp nghĩa”, hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà tình nghĩa, góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho các đối tượng chính sách. Từ năm 2020 đến nay, Học viện đã tặng hàng chục căn nhà, hàng trăm suất quà có giá trị cho các đối tượng chính sách. Đặc biệt, 6 tháng đầu năm 2026, trong đợt đi thực tế kết hợp làm công tác dân vận của Lớp Bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và an ninh K102, đoàn Học viện đã tặng quà cho thân nhân liệt sĩ (10 triệu đồng), ủng hộ Quỹ Đền ơn đáp nghĩa xã Hướng Phùng (tỉnh Quảng Trị) 50 triệu đồng, tặng 30 suất quà cho gia đình có công (trị giá 60 triệu đồng); tặng 25 căn nhà (trị giá 1.500.000) và 100 triệu đồng cho Quỹ Đền ơn đáp nghĩa tỉnh Quảng Trị và nhiều hoạt động tri ân khác. Công tác giáo dục truyền thống cũng được chú trọng thông qua các hoạt động dâng hương, dâng hoa tại nghĩa trang liệt sĩ, khu di tích lịch sử cách mạng trong các đợt công tác, huấn luyện dã ngoại, tọa đàm, trao đổi với địa phương, qua đó bồi đắp lòng biết ơn, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm cho cán bộ, học viên. Những việc làm thiết thực, nghĩa tình đó không chỉ thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc mà còn góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống cho đội ngũ cán bộ, giảng viên, học viên, đáp ứng yêu cầu xây dựng Học viện Quốc phòng vững mạnh toàn diện, hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học trong tình hình mới.
Bên cạnh những kết quả quan trọng đã đạt được, công tác đền ơn đáp nghĩa vẫn đứng trước những yêu cầu mới. Trong khi đó, yêu cầu chăm lo đời sống vật chất và tinh thần cho người có công ngày càng cao, đòi hỏi sự quan tâm thường xuyên, liên tục và toàn diện hơn của các cấp, các ngành và toàn xã hội. Điều đó đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức và nâng cao chất lượng công tác đền ơn đáp nghĩa.
Trước hết, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về chăm lo cho người có công với cách mạng; xác định chăm lo người có công vừa là trách nhiệm chính trị, vừa là bổn phận, tình cảm và đạo lý của toàn xã hội. Các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, khoa, hệ cần tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, đưa công tác đền ơn đáp nghĩa trở thành nhiệm vụ thường xuyên, gắn với việc thực hiện các phong trào thi đua yêu nước và các cuộc vận động lớn. Mỗi cán bộ, đảng viên cần phát huy vai trò nêu gương, trực tiếp tham gia và vận động Nhân dân thực hiện tốt các hoạt động tri ân người có công.
Cùng với đó, cần tiếp tục tham gia thực hiện hiệu quả các chính sách ưu đãi người có công, bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch và kịp thời. Quan tâm hơn nữa đến việc chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ nhà ở, tạo điều kiện phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công với cách mạng. Đối với những trường hợp còn khó khăn, cần có giải pháp hỗ trợ phù hợp, không để người có công và gia đình người có công có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng nơi cư trú. Đây không chỉ là yêu cầu về an sinh xã hội mà còn là sự thể hiện cụ thể của đạo lý "Đền ơn đáp nghĩa".
Tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", nhất là đối với thế hệ trẻ. Thông qua các hoạt động sinh hoạt chính trị, giáo dục lịch sử, tham quan các di tích, nghĩa trang liệt sĩ, bảo tàng, địa chỉ đỏ; tổ chức các chương trình giao lưu, gặp mặt nhân chứng lịch sử, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, thắp nến tri ân…, giúp đoàn viên, thanh niên, cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên hiểu sâu sắc hơn giá trị của hòa bình, độc lập và những hy sinh to lớn của các thế hệ cha anh. Khi nhận thức được rằng cuộc sống hôm nay được đánh đổi bằng máu xương của biết bao người đi trước, mỗi người sẽ có thêm động lực để sống có trách nhiệm hơn với bản thân, gia đình và đất nước.
Bên cạnh đó, không ngừng nhân rộng các mô hình hay, cách làm sáng tạo trong phong trào "Đền ơn đáp nghĩa"; khuyến khích sự tham gia của tổ chức, cá nhân và mọi cán bộ, đảng viên trong chăm lo người có công; đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kịp thời biểu dương các tập thể, cá nhân tiêu biểu và xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách hoặc thực hiện không đúng quy định. Chỉ khi các chính sách được thực hiện công bằng, minh bạch, hiệu quả thì niềm tin của người có công và Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước mới tiếp tục được củng cố và phát huy.
Kỷ niệm Ngày Thương binh, Liệt sĩ 27/7 là dịp để mỗi chúng ta thành kính tưởng nhớ và tri ân công lao to lớn của các anh hùng liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, Mẹ Việt Nam anh hùng, gia đình có công với cách mạng và những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Lòng biết ơn ấy không chỉ được thể hiện bằng những bó hoa, nén hương hay các hoạt động kỷ niệm trong một ngày, mà cần được chuyển hóa thành những việc làm cụ thể, thiết thực trong học tập, lao động, công tác và cuộc sống hằng ngày. Mỗi thành quả trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay đều là sự tiếp nối xứng đáng đối với những hy sinh của các thế hệ cha anh.
Phát huy truyền thống vẻ vang của dân tộc, mỗi cán bộ, đảng viên, chiến sĩ Học viện Quốc phòng nguyện tiếp tục gìn giữ, lan tỏa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tích cực tham gia các hoạt động đền ơn đáp nghĩa, chung tay thực hiện hiệu quả các chủ trương, chính sách đối với người có công với cách mạng. Đó vừa là trách nhiệm, vừa là mệnh lệnh từ trái tim của mỗi cán bộ, chiến sĩ, góp phần bồi đắp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, củng cố "thế trận lòng dân" vững chắc, tạo nền tảng tinh thần to lớn để đất nước tiếp tục phát triển nhanh, bền vững, thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc, như khát vọng mà các thế hệ đi trước đã gửi gắm bằng chính máu xương và cuộc đời của mình.
Tin, bài và ảnh: Đại tá, TS Phan Minh Đức
Viện Khoa học NTQS/ Học viện Quốc phòng
