Ngày 25-3-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 34/SL quy định tổ chức Bộ Quốc phòng; trong các cục chuyên môn có “Công chính Giao thông Cục”, tiền thân của Binh chủng Công binh ngày nay. Ngày 25-3-1946, đánh dấu sự ra đời của ngành công binh Quân đội nhân dân việt Nam và trở thành ngày truyền thống của Bộ đội Công binh Việt nam. Trải qua 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, những người lính Công binh không ngừng phát huy truyền thống "Mở đường thắng lợi" xây dựng lực lượng, nâng cao sức mạnh chiến đấu, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.

Ngay từ khi thành lập, các thế hệ chiến sĩ công binh đã vượt qua muôn vàn khó khăn thử thách, chiến đấu anh dũng, lao động quên mình, lập nhiều chiến công hiển hách trong chiến tranh giải phóng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, cùng với kiện toàn về tổ chức biên chế và tăng cường trang bị, Bộ đội Công binh liên tiếp tham gia và hoàn thành tốt nhiệm vụ trong các chiến dịch: Biên Giới (1950), Trần Hưng Đạo (1951), Hoàng Hoa Thám (1951), Qu  ang Trung và Hòa Bình (1951 - 1952), Tây Bắc (1952), Thượng Lào (1953), chiến cuộc Đông Xuân 1953 - 1954. Điển hình, chiến dịch Tây Bắc năm 1952, Bộ đội Công binh hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, được Bác Hồ trao tặng lá cờ thêu bốn chữ vàng “Mở đường thắng lợi”. Kể từ đó “Mở đường thắng lợi” trở thành truyền thống vẻ vang của Bộ đội Công binh Việt Nam. Đặc biệt, chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954, mà đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ, Bộ đội Công binh đã huy động toàn bộ 20 đại đội công binh, là lực lượng công binh lớn nhất có thể huy động được thời điểm đó, cùng hàng vạn thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, mở đường, bắc cầu, phá thác, khắc phục bom, mìn địch, đào hầm hào, trận địa pháo, làm sở chỉ huy…, với tinh thần chiến đấu dũng cảm, không quản ngại hy sinh, gian khổ, các chiến sĩ công binh đã đào đường hầm dài gần 50m giữa lòng đồi A1 và bố trí gần 1000kg thuốc nổ, đánh sập một phần hệ thống hầm ngầm kiên cố của địch, tạo điều kiện cho quân ta tiến lên giành toàn thắng trong chiến dịch Điện Biên Phủ.

Trong kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước, các đơn vị công binh và lực lượng công binh trong toàn quân phát triển mạnh, kiện toàn công binh 3 cấp: chiến lược, chiến dịch, chiến đấu, đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới. Với khẩu hiệu “Sống bám cầu, bám đường, chết kiên cường, dũng cảm”, Bộ đội Công binh đã chiến đấu dũng cảm, lao động quên mình, ngày đêm xẻ núi, san đồi, bắc cầu, ghép phà, mở đường, bảo đảm giao thông, rà phá, khắc phục bom, mìn, vật nổ... Trên các trọng điểm địch đánh phá ác liệt, địa bàn xung yếu và các trục giao thông quan trọng, lực lượng công binh ngày đêm bám đường, bám bến, bảo đảm cho các mạch máu giao thông luôn thông suốt, nối liền hậu phương với tiền tuyến. Bộ đội Công binh Trường Sơn đã xây dựng được hệ thống đường giao thông chiến lược nối hậu phương lớn miền Bắc với tiền tuyến lớn miền Nam, mở rộng sang cả nước bạn Lào và Cam-pu-chia, trên diện tích địa bàn hơn 130.000km2, tổng chiều dài gần 20.000km; trong đó, có những thời điểm, lực lượng công binh chiếm tới 32% tổng quân số của Bộ đội Trường Sơn. Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, Bộ đội Công binh đã huy động 2 sư đoàn, 3 lữ đoàn, 20 trung đoàn, 30 tiểu đoàn làm nhiệm vụ bảo đảm công trình chiến dịch, bảo đảm cơ động trên hàng nghìn ki-lô-mét cho các quân, binh chủng với hàng vạn người cùng binh khí kỹ thuật, xe, pháo các loại, góp phần to lớn vào thắng lợi của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Cùng với chiến trường miền Nam, trong cuộc chiến đấu chống lại chiến tranh leo thang đánh phá miền Bắc của đế quốc Mỹ, Bộ đội Công binh là lực lượng nòng cốt chỉ đạo, nghiên cứu, xây dựng công trình chiến đấu, phòng thủ và phòng tránh cho nhân dân. Tổ chức thi công hàng trăm đường hầm, hàng vạn công sự, trận địa, hệ thống sân bay, cầu cảng quân sự, với phương châm đưa cả dân tộc xuống lòng đất để đánh Mỹ và thắng Mỹ. Niềm vinh dự lớn của Binh chủng Công binh là được xây dựng công trình bảo vệ thi hài Bác trong những năm kháng chiến chống Mỹ và tham gia xây dựng Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh để giữ gìn thi hài Bác lâu dài.

Trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Bộ đội Công binh không ngừng phát huy truyền thống “Mở đường thắng lợi”, thực hiện tốt nhiệm vụ trung tâm là huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; đồng thời, Bộ đội Công binh tiếp tục là lực lượng nòng cốt thực hiện nhiệm vụ mới, quan trọng, như: xây dựng công trình phòng thủ; làm đường tuần tra biên giới; rà phá bom mìn, xử lý bom, mìn; phòng chống lụt bão, tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả sập đổ công trình; tham gia sản xuất, phát triển kinh tế; thực hiện nhiệm vụ quốc tế giúp cách mạng Lào và cách mạng Campuchia; tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc và các nhiệm vụ đột xuất khác. Có thể nói, Bộ đội Công binh là lực lượng làm nhiệm vụ “chiến đấu trong thời bình”, những nhiệm vụ mà Bộ đội Công binh đã và đang thực hiện dù là trong thời bình nhưng không kém phần khó khăn, gian khổ, hy sinh, mất mát. Giờ đây lá cờ "Mở đường thắng lợi" không chỉ không ngừng được phát huy trên đất nước Việt Nam mà còn được tung bay trên bầu trời quốc tế thông qua Đội công binh số 1, số 2 đã và đang hoàn thành tốt nhiệm vụ gìn giữ hòa bình, được Liên Hợp Quốc đánh giá cao.

Đội Công binh số 2 hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ GGHB Liên hợp quốc về nước.

Hiện nay và thời gian tới, nhiệm vụ xây dựng Quân đội, bảo vệ Tổ quốc có sự phát triển và yêu cầu rất cao. Từ các bài học về tổ chức lực lượng công binh trong kháng chiến. Quán triệt, thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng. Bộ Tư lệnh Binh chủng Công binh đã tập trung điều chỉnh lực lượng, tham mưu cho Bộ, ban hành biểu biên chế, quy mô tổ chức lực lượng Công binh ba thứ quân theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, tạo tiền đề tiến lên hiện đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Ghi nhận những thành tích và cống hiến của Bộ đội Công binh, Binh chủng và các đơn vị công binh toàn quân đã được Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng tặng nhiều phần thưởng cao quý; trong đó có 74 cán bộ chiến sĩ và 113 lượt đơn vị được tuyên dương “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân”. Đặc biệt, Binh chủng được Nhà nước tăng danh hiệu “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân” (2 lần: 1976 và 2013); Huân chương Độc lập hạng Nhất (2001); Huân chương Độc lập hạng Nhì của Nhà nước Lào (2004); 2 Huân chương Hồ Chí Minh; Huân chương Sao Vàng (2010)…

Bộ môn Công binh, Khoa Binh chủng, Học viện Quốc phòng được giao nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học về nghệ thuật bảo đảm công binh cấp chiến lược, chiến dịch và chiến thuật cho các đối tượng trong và ngoài quân đội. Trong những năm qua, phát huy truyền thống "Mở đường thắng lợi", cán bộ, giảng viên của Bộ môn luôn quán triệt và thực hiện tốt quan điểm, phương trâm trong giáo dục đào tạo, đẩy mạnh thực hiện “3 khâu đột phá” đã được Đại hội Đảng bộ Học viên lần thứ X xác định và thực hiện đồng bộ các biện pháp nâng cao chất lượng dạy, học và nghiên cứu khoa học gắn với thực hiện tốt phương châm “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”. Không ngừng phát huy tính tích cực, tự giác của mỗi cán bộ, giảng viên, khắc phục khó khăn, nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo và nghiên cứu khoa học. Với những thành tích đó, Bộ môn Công binh được Học viện tặng nhiều phần thưởng cao quí như bằng khen, đơn vị quyết thắng và đơn vị tiên tiến. Tự hào truyền thống lịch sử 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Bộ đội công binh Việt Nam. Cán bộ, chiến sĩ công binh toàn quân nói chung, cán bộ, giảng viên Bộ môn Công binh, Khoa Binh chủng, Học viện Quốc phòng nói riêng không ngừng phát huy truyền thống “Mở đường thắng lợi” của Bộ đội Công binh; phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, ra sức thi đua thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao.

Tin, bài và ảnh: Đại tá, TS Mai Văn Hòa

Khoa Binh chủng/ Học viện Quốc phòng